Kinh nghiệm của một số nước có nền kinh tế chuyển đổi (Ba Lan, Liên bang Nga) và một số nước khác (Hàn Quốc, Nhật Bản) cho thấy, trong khi việc tổ chức chính quyền địa phương còn chưa rõ mô hình thì Hiến pháp nên điều chỉnh vấn đề này ở khuôn khổ hẹp bao gồm những vấn đề chung, căn bản mang tính nguyên tắc. Bởi vậy, nếu xây dựng chính quyền thành thị, tỉnh thành trực thuộc trung ương cần có hội đồng quy hoạch, dưới nữa là đơn vị nghiên cứu tham mưu thực hành các chức năng nghiên cứu phát triển thị thành và xây dựng quy hoạch tích hợp cho toàn địa bàn.
Đặc biệt, khi trình độ dân trí ngày càng cao hơn thì việc phát huy dân chủ trực tiếp là cố nhiên và sẽ giảm dân chủ đại diện nên đã đến lúc không cấp thiết tồn tại tổ chức HĐND ở vớ các cấp hành chính. Đối với những đô thị đặc biệt như Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, việc thành lập các khu thành thị mới thích hợp về đặc thù quy mô và quá trình thành thị hóa trên diện rộng là hợp lý.
TS Vũ Hồng Anh (Viện Nghiên cứu lập pháp thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội): Trong điều kiện bây giờ, khi mô hình tổ chức đơn vị hành chính ở thị thành còn chưa đạt được sự hợp nhất, để đảm bảo cho những quy định của Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992 về chính quyền địa phương không trở thành rào cản đối với việc canh tân tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương, chúng tôi cho rằng Dự thảo Hiến pháp sửa đổi chỉ nên quy định về đơn vị hành chính cấp tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương, còn đơn vị hành chính dưới cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nên để mở cho luật quy định.
Theo đó, sẽ thực hành thí điểm không tổ chức HĐND tại 67 huyện, 32 quận, 483 phường ở 10 tỉnh, tỉnh thành trực thuộc trung ương. Những đề xuất đáng lưu ý Nhóm nghiên cứu của Quỹ Châu Á và Trường Đại học Kinh tế - Luật (ĐHQG TP Hồ Chí Minh) cho rằng, những thị thành phát triển mạnh, nhanh ở Việt Nam, nhưng quản lý hành chính 3 cấp theo luật hiện hành là không hiệp, có sự chồng chéo, mang tính cắt khúc, không thống nhất về quy hoạch không gian, lãnh thổ, nên phát triển vẫn chưa xứng tầm.
Xây dựng mô hình chính quyền thị thành và chính quyền nông thôn ăn nhập" được nêu trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng, Chính phủ đã xây dựng đề án và trình Quốc hội phê duyệt quyết nghị số 26/2008/QH12. Về công tác tổ chức, khi thực hiện chính quyền thành thị, các thành thị trực thuộc trung ương cần bố trí các sở, ngành chuyên môn cho ăn nhập, nên để các sở, ngành như xây dựng, tài nguyên - môi trường, kế hoạch - đầu tư, liên lạc - vận chuyển, y tế… có các văn phòng đại diện theo địa bàn quận, phường (thay cho các phòng chuyên môn của UBND quận bây giờ).
Các sở quản lý tổng hợp như tài chính, nội vụ, kế hoạch, tư pháp không nhất mực có các văn phòng đại diện trên địa bàn dân cư… Nhóm nghiên cứu cũng đề xuất, các thành phố trực thuộc trung ương có vai trò và đặc thù riêng, do vậy Chính phủ cần trao quyền hay phân quyền rộng hơn trong cơ chế tài chính (thu, chi ngân sách địa phương), huy động các nguồn lực theo nhiều cách khác nhau nhằm phục vụ cho đầu tư phát triển của thành thị.
Không ít huyện có đẵn diện tích đất nông nghiệp nhưng lại thiếu cán bộ có chuyên môn về nông nghiệp, thừa cán bộ thành phố; trong khi đó lại có nơi lại thiếu cán bộ thành thị, thừa cán bộ làm mướn tác dân tộc… Đó cũng là duyên cớ khiến bộ máy chính quyền, bộ máy hành chính của chúng ta cồng kềnh, nhiều nấc nhưng hiệu quả và hiệu lực quản lý còn hạn chế.
Sở dĩ có nhiều ý kiến đồng thuận với chủ trương không tổ chức HĐND huyện, quận, phường là do tổ chức này không thực hiện hết chức năng của mình.
PGS. Nhiều nhà nghiên cứu phân tách, các đô thị ở Việt Nam có những nét khác biệt so với các nhà nước khác. Dù nhiều thị thành trong thành phố nhưng vấn đề quy hoạch tổng thể về bố trí không gian cương vực, quy hoạch phát triển ngành phải được hợp nhất trong thị thành trực thuộc trung ương. Hơn nữa, ở nước ta, đơn vị hành chính thì nhỏ nhưng cấp hành chính thì rất nhiều là điều không cấp thiết.
Tiêu biểu như trong đơn vị hành chính thành thị có đơn vị hành chính nông thôn trực thuộc (huyện, xã, thị trấn); trong đơn vị hành chính nông thôn có đơn vị hành chính thị thành trực thuộc (thị xã, thành phố thuộc tỉnh); nhiều tỉnh thành, phần nông thôn (huyện, xã) chiếm tỷ trọng lớn về diện tích thiên nhiên và dân số. Cấu trúc thị thành là đơn nhất, nên chỉ có một bộ máy chính quyền độc nhất vô nhị là hợp lý.
Cụ thể, HĐND có chức năng quyết định những chủ trương, biện pháp để phát huy tiềm năng địa phương và thực hiện chức năng giám sát. Tại các huyện ven đô của Hà Nội như Gia Lâm, Từ Liêm, Thanh Trì, Đông Anh, những năm qua tốc độ thành thị hóa lớn, công việc tăng theo cấp số nhân nhưng vẫn đang thực hiện điều hành theo mô hình quản lý cấp huyện.
Nhưng trên thực tại, chính quyền các cấp này chẳng thể quyết định được những nhiệm vụ kinh tế - xã hội mang tính đặc thù mà đều phải theo một quy hoạch chiến lược phát triển chung của cấp trên.
Theo kết quả điều tra xã hội của Viện Nghiên cứu dư luận xã hội (Ban truyền đạo Trung ương), phần nhiều người được hỏi đều cho rằng nên sửa đổi Hiến pháp năm 1992 theo hướng không tổ chức HĐND huyện, quận, phường (tại những địa phương thử nghiệm có 79% quan điểm đồng ý; những địa phương không thí điểm có 70% quan điểm đồng ý). Mặt khác, Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đang trong quá trình thành phố hóa mạnh mẽ, tại các vùng nông thôn, khu vực ngoại thành đã và đang hình thành các khu thị thành hiện đại.
Nếu là thị thành lớn thì thêm "cánh tay nối dài" là quận và phường. Cụ thể, quận và phường ở đây chỉ là cơ quan hành chính địa phương, là cấp chính quyền trung gian, không phải là cấp chính quyền đầy đủ như bây chừ gồm có HĐND và UBND.
Hay như Hải Phòng có 7 quận, 8 huyện; 70 phường nhưng có tới 143 xã… Điều đó đã tạo nên những bất cập trong mô hình tổ chức quản lý. Điều đó dẫn tới việc bố trí nhân sự chưa hợp lý, nơi thừa, nơi thiếu, hiệu quả công việc không cao. Nên, việc hình thành nhiều đô thị hay chuỗi thành phố vệ tinh trong hai thành thị Hà Nội và TP Hồ Chí Minh là một hiện thực trong mai sau, để phát triển xứng tầm với vị trí vốn có của đô thị đặc biệt.
Hao hao như vậy, với các thị thành trực thuộc trung ương như Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ đều mang những nét đặc thù biệt lập, đòi hỏi có mô hình tổ chức chính quyền thích hợp. Qua gần 4 năm thực hiện thử nghiệm, Bộ Nội vụ nhận định: Việc không tổ chức HĐND huyện, quận, phường đã giúp phân biệt sự khác nhau giữa chính quyền thị thành và chính quyền nông thôn về tổ chức bộ máy, nhiệm vụ, quyền hạn.
Tỉ dụ như ở Hà Nội hiện có 10 quận nhưng có tới 18 huyện và 1 thị xã; có 400 xã và 155 phường. Sự khác biệt của chính quyền thành phố Để thực hiện nhiệm vụ "Tổng kết, đánh giá mô hình tổ chức và chất lượng hoạt động của chính quyền địa phương nhằm xác lập mô hình tổ chức phù hợp, bảo đảm phân định đúng chức năng, trách nhiệm, thẩm quyền, sát thực tiễn, hiệu lực, hiệu quả.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét