Đặc sắc truyện ngắn Ngô Phan Lưu

“Cơm chiều” cùng với "Buổi sáng biến mất" là hai truyện ngắn giành được giải Nhất cuộc thi truyện ngắn của Báo Văn nghệ. Cả hai truyện ngắn này đều là “truyện không có chuyện”. “Buổi sáng biến mất” viết về mấy bàn bạc và suy tư lẩn quẩn của anh Thuấn trong buổi sáng anh định đến thăm hai người quen cùng xóm đang bệnh nặng là “chú Khiêu chồng thím Xanh” và “bà Mển vợ lão Sùng”. Phải chứng kiến nỗi đau đớn của người bệnh sắp chết, anh thương xót cho chú Khiêu rồi mung lung suy nghĩ về thế cục. Để cuối cùng, “anh loay hoay với lòng thương kỳ lạ ấy, buổi sáng đã biến mất, quên cả thăm bà Mển như chương trình”. “Cơm chiều” thì viết về bữa cơm chay ngày Rằm của gia đình có bảy khẩu nhưng đã mất một khẩu vào năm ngoái, và mười sáu con bò nhưng cũng vừa lạc mất một con nghé lang. Bữa cơm tan hoang vì cơn giận không đâu vào đâu của anh Lân chủ hộ. Cụ ông mải miết nhìn về đỉnh núi Cảo theo đuổi giấc mơ tiên từ ngày tuổi xanh không biết gì về vụ lộn xộn của bữa cơm. Cụ bà rấm rứt giận con giận mình vì đã không giữ được mình khi ông bỏ nhà tìm đường tu tiên khiến sinh ra thằng con tục tĩu. Anh Lân rời nhà không biết đi đâu. Hai đứa con bị bố đánh, thấy bố đi khuất mở ti vi ra xem. Để mẹ chúng quét dọn mâm bát tanh banh rồi chui vào buồng ấm ức cho thân phận… Truyện ngắn của Ngô Phan Lưu nếu không phải là những “truyện không có chuyện” như thế thì cũng diễn đạt những phút chốc rất ngắn ngủi của đời     Thông tin     Công ty cổ phần viễn thông FPT xin chúc quý khách hàng một năm mới an khang thịnh vượng. Nhân dịp năm mới 2014 FPT Telecom xin gửi tới khách hàng chương trình khuyến mại đặc biệtlắp internet fpt Hà Nộimiễn phí lắp đặt và tặng modem wifi miễn phí 100% sống, tóm bắt chúng, nghiền ngẫm chúng, bằng một giọng văn sắc lạnh, bằng cái nhìn thấu thị, để sau đấy là lơ lửng những dằn vặt, trăn trở. Không gian truyện ngắn Ngô Phan Lưu thuộc về làng quê, được ông đặt với nhiều cái tên, khi nôm là xóm Ao, khi chữ là Thạch Thổ,… có vẻ gắn với không gian Phú Yên quê hương ông, nhưng những gì xảy ra ở đấy thì hầu như chơi chỉ riêng thuộc về đấy. Nó hiện diện như những chưng cất của nhà văn khi quan sát và chiêm nghiệm về cõi đời, lòng người. Cùng vệt với loại “truyện không có chuyện” như “Buổi sáng biến mất”, “Cơm chiều”, là các truyện “Một lát trưa”, “Rồi cũng sẽ qua”, “Bộ răng của ông Răng”, “Làng quê thì mênh mông”, “Bụng nhện có tơ”, “Bà thánh của hai người”… Ở mỗi truyện ngắn kiểu này, Ngô Phan Lưu luôn biết cách tìm ra ít nhất một cái cớ để thành truyện, một điểm nhấn gợi nghĩ suy. Đó là cuộc tranh đấu của dục vọng và tình yêu (“Một lát trưa”). Một nỗi buồn khiến người ta bỏ qua một cuộc viếng thăm người bạn cũ (“Rồi cũng sẽ qua”)… Nhất là trong các truyện “Làng quê thì mênh mông”, “Bà thánh của hai người”, Ngô Phan Lưu trình diễn.# Được một bút pháp độc đáo hiếm thấy, khi biến cái không cơn cớ thành cái cớ để thành truyện, cái không gì đáng gợi nghĩ suy thành cái suy nghĩ bàng bạc tác phẩm. Các truyện ngắn “Trăng lên để gặp nỗi buồn”, “Câu hỏi vô vọng”, “Sự việc trong vài phút”, “Soi qua nhánh lá”… diễn tả một khía cạnh khác trong văn pháp truyện ngắn của Ngô Phan Lưu. Đó là khả năng khái quát hóa sâu sắc về đời sống từ những vấn đề rất nhỏ bé, thân thuộc, vô thưởng vô phạt như không đâu vào đâu của đời sống. Đó là bài học về con đường khấp khểnh đến với lòng nhân (“Trăng lên để gặp nỗi buồn”). Sự thức nhận về cái ác (“Câu hỏi vô vọng”). Và về con người trong đời sống bình thường và bất thường quanh những quẩn quanh thường ngày (“Sự việc trong vài phút”). Đọc những truyện ngắn này, dễ thấy sự rành của nhà văn, có lẽ được thành quả nhờ trải nghiệm sâu sắc về cuộc sống khi người ta đã vượt qua cái mốc “tri thiên mệnh”. Xuất hiện khá muộn mằn trong đời sống văn học, lại hiện diện cùng một đời nhà văn khác hẳn về thể chất và tính toán, sự trải nghiệm và những suy tư về văn chương, Ngô Phan Lưu đã làm nên một “hiện tượng lạ” trong đời sống văn chương Việt Nam từ đầu thế kỷ XXI: Một lão nhà văn tinh nhanh trong vây phủ của rất nhiều hồ hởi các nhà văn trẻ. Truyện ngắn (và phần nào cả tạp bút) của Ngô Phan Lưu, hiếm có ít nhiều trồi sụt, song về căn bản đều gây được những ấn tượng nghệ thuật. Giữ được một mạch văn, một lối viết vừa sâu sắc trầm lặng vừa nhẹ nhàng hóm hỉnh, phẩm chất ấy làm nên vẻ đẹp của văn chương Ngô Phan Lưu.  Thạc sĩ ĐOÀN ÁNH DƯƠNG